آميزش ريگ و شوره و كبريت است كه از آب شيرين باشد و آن را حر از اين جهت نامند و به فارسى خاك رست نامند و لطيف‌ترين اطيان آنست كه از آب شيرين جارى ته نشين شده باشد و طين نيل مصر بهترين اطيان انهار است . طبيعت آن : مطلقاً سرد و خشك مگر خاك بلد مصطكى و خاكى كه در ميان نمك به هم مىرسد و يا مدتى در نمك مانده باشد و خاك درياى شور و آبهاى تلخ و كبريتى و شبى و امثال اينها كه همه گرم و خشك‌اند . افعال و خواص آن : جميع اقسام آن قابض و مجفف و جالى و مسدد و حابس اسهال و محلل اورام و مسكن التهاب و گرمى مقعده و مقوى اعضاى مسترخيه از سوارى بسيار و حركت عنيفه شرباً و ضماداً و طلاءً به تنهايى و يا با ادويه مناسبه هر علت و آشاميدن آن جهت سل ، نفث الدم و سحج امعا و گزيدن ارنب بحرى و ذراريح و سموم هوام و تحقين بدان جهت سحج امعا و طلاى آن جهت نهش افعى و كلب كلب و با سركه و روغن گل سرخ جهت تحليل ورم حار و چون خاك حر را با آب شيرين سرشته خشك نمايند و در آبهاى كدر و شور حل كنند و بگذارند تا ته نشين گردد خالص و شيرين و اصلاح فساد آنها نمايد و چون با آب تلخ و شور ممزوج نموده عرق كشند عرق آن شيرين برآيد و خاكى كه مدتى آفتاب بر آن تابيده باشد طلاى آن جهت استسقا و تقويت اعضاى مسترخيه رهله و با سركه جهت گزيدن هوام بىعديل و غسل سر بدان منقى اوساخ آن و مقوى موى و دراز كننده آن و خاكى كه آتش بسيار ديده باشد مانند خاك اجاغ بسيار مجفف و منقى بشره و جالى بهق و رافع خشونت بدن و حكه و با سركه جهت گزيدن زنبور و با قيروطى جهت خنازير و تحليل صلابات و طلاى خاك تنور با نمك و سركه جهت رفع كچلى سر اطفال مجرب و خاكى كه در نمك مدتى مانده باشد و خاك ظرف گلى كه در آن نمك مىگذارند جهت تحليل اورام بارده و انفجار دماميل و بثور نافع و با بول بز و يا شتر و يا گاو محلل استسقا و ضماد كاه گل با سركه جهت گزيدن عقرب و هوام و تحليل اورام حاره و چون گلاب بر آن بپاشند و ببويند مقوى دل و دماغ و رافع خفقان و غشى و التهاب و عرق كاه گل كه با گلاب و عرق گاو زبان و امثال آن بكشند جهت تقويت قلب و رفع خفقان و ضعف معده حار بسيار مفيد و طلا و ضماد خاك رود نيل كه هنگام زيادتى آن و بعد كمى آب خشك شده باشد مقوى اعضا و محلل اورام مزمنه و رافع استرخا و لاغرى حادث از كثرت نفث الدم و در احاديث منع بسيار از خوردن طين وارد است مانند اين حديث كه قال رسول الله صلى الله عليه و آله تاكلوا الطين فان فيه ثلاثه خصال تورث الداء و تعظم البطن و تصفر اللون و قال صلى الله عليه و آله ايضاً اكل الطين حرام على كل مسلم و قال ايضاً من اكل الطين فكأنما اعان على قتل نفسه و مضر اصحاب حصات و ديدان و ضعف احشا است . طين الابيض ماهيت آن : خاكى است سفيد رنگ با غرويت و نرم اندك چرب با چسپندگى كمى كه در بعضى اراضى خصوص جاها كه طين حر باشد در زمين كوفه و حجاز به هم مىرسد و آن رگهاى خاك خالص لزج چسبنده است شبيه به طين خراسانى . طبيعت آن : سرد و خشك . افعال و خواص آن : جالى چرك موى سر چون سر را بدان بشويند و جهت قروح مزمنه و دماميل و تحليل اورام حاره و تسكين آنها ذروراً و طلاءً نافع و در ساير خواص مانند طين خراسانى است . طين الاحمر طين مغره است كه به فارسى گل سرخ يزدى و به هندى كيرو نامند و گاهى آن را طين فارسى نيز نامند . طبيعت و افعال و خواص آن : در مغره در حرف الميم مع الغين مذكور خواهد شد ان شاء الله تعالى . طين الاخضر به فتح همزه و سكون خا و فتح ضاد معجمتين و راى مهمله . ماهيت آن : خاكى است سبز رنگ چرب با لزوجت و چسبندگى كه از اردكان كه از توابع شيراز است مىآورند و در بعضى از قطعه‌هاى آن رنگ‌هاى زرد و سرخ و سفيد مىباشد و بهترين آن سبز يك رنگ خالص آنست . طبيعت آن : سرد و خشك . افعال و خواص آن : زنان ايران او را بريان نموده دود داده مىخورند و مىگويند جهت طپش قلب نافع و شستن سر و بدن بدان مسكن حرارت و نرم كنننده جلد و مو و رافع چرك و شپش و پاشيدن سوده آن بر فرش و غيره كه بر آن روغن ريخته باشند ناشف آنست . طين الارمنى به فتح اول و سكون راى مهمله و فتح ميم و كسر نون و ياى مثناة تحتانيه نسبت به سريانى حمادرمنايا و به يونانى بيلاطرنيون و به رومى فلاارميانا نامند . ماهيت آن : گلى است سرخ تيره جگرى رنگ با نرمى و اندك چربى و غرويت كه به زبان بچسبد و خوشبو و در طعم شبيه به خاك باشد و از ايروان و ارمنيه آورند و گاه بر حجر ارمنى نيز به مجاز اطلاق مىنمايند و بهترين آن نرم املس چرب خالص